sulhi dölek


  ·   Sulhi Dlek (1948 - 2005)
  ·   Sulhi Dlek kim?
  ·   Romanlar
  ·   yk Kitaplar
  ·   Roman, yk ve Glmece Anlay
  ·   Deerlendirme ve Syleiler
  ·   ocuk Kitaplar
  ·   Kirpi Kabare
  ·   Ariv
  ·   English
YK KİTAPLAR

AYNALAR

 

 

Sulhi Dlek?in 1994 Yunus Nadi yk dl?n kazanan ve ilk basm 1994 ylnda yaplan yk kitab. imdi Dnya Kitaplar'nda.

 

Aynalar; Leke, Selim Polat?n Yedi Gn, ki Zaman Arasnda Emel, Byk Gsteri, Zaman Kaa Muharrem Bey, aret, Gecelerin Kezban?, Yapayalnz Etem, Lodos ve Aynalar balklarn tayan on yk ierir. Deiik ya ve toplum kesimlerinden kiileri ileyen yklerdeki ortak temalardan biri, beklentileriyle kat gerekler arasnda bocalayan ada insann aknldr.

 

?Aynalar? iin ne dediler?

 

?Dlek, yklerinde romanlarna benzer bir evren iziyor; bireyin aresizliini, sistemle tek bana boumann olanakszln yanstyor. Yoksullarn ii bandan akn iyilik perileri, isizliini silah olarak kullanan yoksul, yazarak varolabilen adam, yazarn trajedileri komediye evirdii yk konularndan bir ikisi. (?) yklerinden kimileri ya btnyle, ya da kimi ayrntlaryla romanlardan tandk. rnein ki Zaman Arasnda Emel, ?Teslim Ol Kk?te kimi ayrntlar deiik biimde yer alyor. Her yazarn byle deiik biimde yinelemekten holand ykler vardr. J.Steinbeck?in Sabah Kahvalts adl yksnn, Gazap zmleri?nde yer al kimseyi yadrgatmamtr. Ama belki de Sulhi Dlek okurunu deniyor.? ? Sennur Sezer

 

 ?Yznze hnzrca ayna tutuyor!? - TEMPO

 

Gndelik yaamn sradanl iinde, bir kuyumcu titizliiyle yakalad ayrntlar, on farkl ykde sunuyor bizlere Sulhi Dlek. Glmseten, zen, dndren, artan ve kzdran hikye kahramanlar zerinden, yaam alglaymz sorguluyor; alternatiflerin altn iziyor. oumuzun bandan geen ya da en az tanklk ettiimiz olaylar tayor sayfalarna. Onlar mizahla tatlandrp, sonra da lezzetini samimiyetinden alan derin okumalar koyuyor masaya. (?) Sulhi Dlek Aynalar'da okurdan derine bakmasn istiyor; bireyi anlatrken toplumun da fotorafn ekiyor." - Yelda Dnmez

 

Dlek'in hikyeleri, gnmz insannn her gn ve her yerde yaand iin zerinde durulmayan en temel trajedesine parmak basyor. (?) Aslnda gln olan, hikye kahramanlarnn alabildiine tekdze olan hayatlarnda yarattklar krlmalardan da ortaya kmyor; gndelik hayatn yaanp giden biimi gayri insani ve gln. Sulhi Dlek, Aynalar'da bir araya getirdii hikyelerinde bylesi insani bir hakikate ayna tutuyor, diyebiliriz." - Behet elik

 

"Edebiyatmzda Hseyin Rahmi Grpnar'la balayan, F.Celalettin, Aziz Nesin, Haldun Taner'le bugne uzanan bir gelenein en ada sesidir, Dlek." - Feridun Anda

 

 ?Aynalar?dan bir yk:

 

LEKE

 

Doduumdan beri tadm bu leke yzmn nerdeyse drtte birini kaplyor. Alnmn ortasndan balayp burnumun sa yanyla sa gzm, sa kam ve sa elmack kemiimi iine alarak sa kulamn memesine dein uzanyor. Biimi bir nar yapran, rengi ve dokusu ise i sr etini andryor. Gznzde daha iyi canlandrmak isterseniz, sa elinize koyu renkli bir deri eldiven takp aynann karsna gein. Eldivenli elinizin kk parmann ucunu kalarnzla burnunuzun bititii noktaya koyarak avcunuzu yananza doru bastrn. te, nerdeyse grr gibi oldunuz.

 

Yzmde bu irkin leke olmasa nasl birine benzeyeceimi ok dnmmdr. Kumral salarm gr ve parlak, alnm yksek, burnum dzgn ve ince, enem biimli. Dudaklarm ne ok etsiz ne de fazla dolgun. Derince yerlemi ela gzlerim baka koullarda olduka etkileyici saylabilirdi sanrm. Lekenin rtt blge dnda ak olan tenim de salkl bir lt ile parlyor. Ksacas, lekem olmasayd, bana yakkl bir adam denebilirdi.

 

Ama bu leke, yzme bakan kimselerin nesnel deerlendirmeler yapmasna olanak brakmyor. Ben herkesin gznde; suratnda tuhaf, itici, irkiltici bir leke olan biriyim, biliyorum.

 

Bu leke tm yaamm etkiledi. Onun yznden saysz frsat kardm. Onun yznden hem zel yaammda, hem alma yaammda bir yn baarszla uradm. ocukluumda ve genliimde ok az arkadam oldu. imdiyse hi yok gibi. Geerli bir meslee sahibim ama, btn donanmma ve alkanlma karn, karma kan nemli konumlar ve daha kazanl i frsatlarn benden daha yetenekli olmayan -ama yzlerinde benimki gibi bir leke bulunmayan- kiilere kaptrdm hep. Sevdiim, istediim kadnlara bu leke yznden yaklaamadm. Biliyorum, biliyorum; yakndan tansalard beni severler ve yzmdeki lekeyi bir sre sonra grmezlerdi bile, deil mi?.. yi ama yznde byle lanetli bir damga tayan bir erkei hangi kadn yakndan tanmak ister?  Hangi iveren bu rkn maskenin gerisinde prl prl bir zeka ya da soylu bir ruh bulunmas olaslyla ilgilenir?.. Ka kii benim gibi biriyle arkadalk edecek kadar yrekli olabilir?.. Bazen bu leke yznden annemin bana olan sevgisinin bile azalm olduunu dnmeden edemiyorum.

 

Sorunumu abarttm, sizi kendime acndrmaya altm sanyorsanz yanlyorsunuz. Duygularm nerden bileceksiniz? Btn iyi niyetiniz ve insancl ilginizle istediiniz kadar anlamaya aln, bouna!.. Yznzde benimki gibi bir leke olmadka anlayamazsnz.

 

Yeterince gl olsaydm bu zorluun stesinden gelebilir ve kiiliimi her koulda ne karabilirdim, yle deil mi?.. Sizin iin konumak  kolay, nk  byle uursuz bir lekeniz yok. Olmad iin de, byle bir lekeye karn gl olmaktan, kiilii ne karmaktan falan sz etmeniz anlamsz. nk her eyden nce, benim kiiliimin bu lekeyle zdeletiine akl erdirmeniz zor. Akas ben; yznde byk, tuhaf, korkun ve itici bir leke bulunan bir adam deil; byk, tuhaf, korkun ve itici bir lekeyim!

 

nsanlardan elimden geldiince kaarm, nk nereye gitsem herkes bana bakar. Kalabalk bir yere girdiimde, rzgar glleri gibi bana dner tm balar. Herkes lekeye bakar! Bakarlar ve bylenirler. ocuklar korkularndan, byklerse belki beni utandracaklarn dndklerinden, baka ynlere bakmaya alrlar. Ama leke, onlarn karmak istedikleri baklarn, gl bir mknatsa yakalanm topluineler gibi yine stne eker.

 

Sokakta yrmekten, toplu tam aralarna binmekten, alverie kmaktan lesiye korkarm. Akamlar ve hafta sonlarn genellikle evimde, tek bama geiririm. Arada bir dayanamayp sinemaya gitmeye karar verirsem, salona film baladktan sonra girer, ara boyunca yerimde oturur, daha salon aydnlanmadan da karm. Banka memurelerine, postane alanlarna, kamu grevlilerine hep sol yanam evirerek konumaktan bktm. Bunu yalnzca ho grnme abasyla yapmadm belirtmeliyim. Lekeye gzleri takldnda baka bir ey dnemez oluyorlar ve yanl bir ilem yapma olaslklar artyor. Zarar da kanlmaz olarak yine bana dokunuyor.

 

Ksacas lekem benim alnyazm, felaketim, karabasanm... Daha dorusu, yakn zamandaki ilgin bir rastlantya dek yle sanyordum. Biri kp, gnn birinde bu eytans uursuzluun bambaka, dnlemeyecek bir boyutunu kefedeceimi sylese, benimle acmaszca alay ettiinden ya da beni aptal yerine koyarak avutmaya altndan kukulanrdm.

 

Aslna bakarsanz szn ettiim, birazdan ayrntlarn anlatacam olaya  ilgin bir rastlant deyip gemek, II. Dnya Sava?n yalnzca kk bir kaza olarak nitelemeye benziyor. Doast glerin tasarlad kt bir akaya kurban gitmi olabilir miyim acaba?  Yoksa insan aklnn alamayaca -ama belki de yalnz ve yalnz insan aklnn yaratabilecei- bir tuzaa m drldm?

 

Uzayda iki kuyruklu yldzn arpma olasl ka milyarda birdir?.. mlendikten sonra biri Akdeniz?e, br Byk Okyanus?a braklan iki istiridye birbirine rastlayabilir mi?..

 

Kalabalk yerlerden korktuumu sylemitim. Bir i yolculuu iin bindiim otobs tipi yznden yolda kalmasayd, karlarn iinde uzun saatler geirmeseydik, yeniden hareket etmemizden ksa bir sre sonra durduumuz mola yerinde frtna dininceye kadar kalacamz sylenmeseydi, o kadar ackmam olsaydm ya da sresi bilinmez yolculuumuzun sonuna kadar  dayanabileceimi dnseydim, o lokantaya kesinlikle girmezdim.

 

O koullarda bile, otobs boaldktan sonra uzun sre oyalandm. Sonunda alm tedirginliimi yendi. Paltomu omuzlarma alp indim. Yeniden hzlanan rzgarn, yzm ve kukusuz lekemi de actan sert taneli karn altnda lokantaya yrdm.

 

Camlar buulanm kapy ap girdikten sonra hemen kapattm. stm rparken, beklediim gibi, atal bak sesleri yavalayverdi. Btn baklar stmdeydi. Ayn otobste geldiimiz yolcularn bir blm bile benim nasl biri olduumu yeni farkediyorlar -nk bilet alrken hep sa cam kenarnda bir yer isterim ve yolculuk boyunca ou zaman dar bakarm- ve irkilmelerini gizleyemiyorlard.

 

Bir tepsi alp sraya girdim. Elimin stne bir kepe orba dklmesi olasln azaltmak iin sa yanam yemek datan kiilerden te ynde tutarak ilerledim. stediklerimi aldm, kasadaki  sevimli irkin kza paray dedim, getim.

 

Masalarn tm doluydu. Kalkan birinin yerine hemen bir bakas oturuyordu. Kuytu bir kede bo bir iskemle bulup oraya yneldim. evremdeki insanlar ilk aknlklarn atlattka yeniden yemeklerine eiliyorlard. Yine de daha uzaktakilerin beni daha rahat gzlemlediklerini, yanlarndakleri drtp burunlaryla birbirlerine beni gstererek fsldatklarn seziyordum. Hep sezerim. Bunu ne kadar belli etmeden yapmaya alsalar da ben anlarm. Anlamam, grmem bile gerekmez. Bilirim. Her zaman, her yerde byle olur.

 

Karmda oturan adam benim varlma uzun sre dayanamayp yemeini bitirmeden kalkt. Ben de orbay imi, tas kebabn ve pilav yemitim. Artk acele etmemin anlam yoktu. Tam tersine ardan alyordum, nk ayaa kalkmamla birlikte tazelenecek bir ilginin oda olacam biliyordum. Yourt kabnn dibini kamla syryordum ki, darda bir hareketlenme ve barmalar oldu. Yeni bir otobs gelmi, yolcularn boaltyordu. ok gemeden de lokantaya yeni bir a yolcu kmesi dolutu.

 

Kekl yemeye baladm srada, evremde heyecanl fsldamalar duyar gibi oldum ama, hoparlrlerden yine czrtl sesler yaylmaya balad iin stnde durmadm. Devety paltolu bir adam geldi, karmdaki bo yere oturup oturamayacan sordu incelikle. Byle durumlarda genellikle kapldm, hani sanki ben karmdakini grmezsem o da beni gremezmi gibilerden bir duyguyla, bam kaldrmadan yantladm. Adamcaz oturdu, sessizce yemeye koyuldu.

 

evremdeki sesler imdi tmyle kesilmiti. Srf konumalar ve atal bak tngrtlar deil, peetelerin hrts, az aprtlar ve soluk alp vermeler bile durmutu sanki. Buna anlam veremiyordum. Acaba lokantaya nl bir sanat ya da byk bir devlet adam m gelmiti?.. Btn baklarn yine bana doru evrildiini seziyordum. Hayr, tam olarak bana deil, bizim masaya doru. Karmdaki adamn benim katlanlmaz varlma duyduu tepkiyi allmadk bir biimde da vurduundan kukulandm. Bam kaldrp ilk kez baktm ona.

 

 Sanrm birbirimizi ayn anda grdk. Gz gze geldiimiz o anda adamn tam olarak neler duyumsadn, aklndan neler geirdiini bilemem. Ama ben, nceden yaamadm bir deneyim yayordum. Gereklik duygusunu yitirmi gibiydim. Nerde olduumu bile karamyordum. Uyank mydm, yoksa uyuyor ve  d m gryordum? Kafamn iindeki o her zaman her eyi aklamaya alan kk mekanizma yine devinime geti. Bir ses ayna karsnda olduumu sylyordu. Durum ancak byle aklanabilirdi, nk kendime bakyordum. Oysa bir yandan da kalabalk bir lokantada, iki yannda da iskemleler bulunan bir masada oturduumu ve karmda oturan adama baktm biliyordum.

 

O da bana bakyordu. Bylenmi gibi, aptallam gibi, talam gibi bakyordu. Yzmdeki lekeyi gren insanlarn kapldklar aknlktan ok daha derin bir aknlk vard gzlerinde. Ayn aknl o da benim gzlerimde okuyor olmalyd. kimiz de bu denli sarslmakta haksz deildik.

 

Serinkanllkla dnebilmeyi baardmda, adamn ben olmadn anladm. Dorusunu sylemek gerekirse bana pek de benzemiyordu. Pek deil, hi benzemiyordu. Benden daha ksa boylu, daha iman, daha esmerdi. stelik byklyd.

 

Biricik benzerliimiz damgalarmzd. Onun da, alnnn ortasndan balayp yznn -benimkinin tersine- sol yarsnn ounu kaplayan i sr eti renginde, nar yapra biiminde, byk, tuhaf, korkun ve itici bir lekesi vard. Tpk, benim lekem bir aynadan yansyormu gibi!..

 

Saniyeler sonra yabanc da kendini toplamay baard. kimiz birden, olaan davranmaya alarak baklarmz indirdik. rkntm ve aknlm gemi saylrd. Sadece iimden glmek geliyordu.

 

Ne olursa olsun glmemeliydim. Benzer bir laneti -hayr, ayn laneti- yllar yl tam ve yaam biri olarak karmdaki zavall insann durumunu en iyi ben anlayabilirdim. Tpk, beni en iyi onun anlayabilecei gibi! Kekl anana girip saklanmaya alrcasna nme eilerek,  glmemem gerektiini kendi kendime yineledim. Glersem kendimi hi balayamazdm.

 

Glmemek iin baka eyler dnmeye altm. Ne var ki dncelerim, tipide savrulan kar taneleri gibi ordan oraya uuuyor ve sonunda kendi istedikleri yere deil, hnzrca esen rzgarn bile denetleyemedii bir yere konuyorlard.

 

Herkesin ayk olduu arbal bir toplulukta, kendini bilmeyecek lde sarho bir adam dndm. Herkes onunla nasl baedeceini bilemezken ikinci bir sarho kageliyor, ortalk birbirine giriyordu.

 

Actarak, kanatarak diledim dudaklarm. Tanmad bir kentte tanmad birine yol soran dsel bir kekeme geldi aklma bu kez. Yol sormak iin evirdii kii azn ayor ve sorulan yere nasl gidileceini ilk kekemeden ok daha kt kekeleyerek anlatmaya alyordu.

 

Yine glmemeyi baarm ve kendime gvenimi kazandm sanmaya balamtm ki, bu kez de kocaman burunlu ve kocaman burnunun stnde kocaman bir et beni olan bir adam geldi gzmn nne. Gnn birinde, havaalannda uak beklerken ya da benim imdi yaptm gibi bir yol lokantasnda yemek yerken, kendisi gibi kocaman benli ve kocaman burunlu bir adam gelip karsna oturuveriyordu. Sonra, burnu tpatp bu ikisininkine benzeyen bir nc kii daha... Hayr, byle eyleri dnmemeliydim. Dndke kendimi kt, acmasz biri gibi hissediyordum. Ama elimde deildi, dnmeden edemiyordum. Dnyordum. nn, kendileri gibi olan baka kiileri arayp bir araya getirmeye, belki de bir dernek ats altnda toplamaya ve bir yayn organ karmaya karar verilerini, bylece kocaman benli ve kocaman burunlu insanlar arasnda bir dayanma salayp ortak sorunlarna daha kolay katlanabilmenin yollarn aratrabileceklerini, birbirlerini daha kolay anlayabileceklerini...

 

Azmdan prk diye bir sesin kmasn engelleyemedim bu kez. Derin soluklar aldm, dilimi srdm, iki elimle birden azm kapatmaya altm ama, tm bounayd. Artk kendimi tutamyordum. Deli gibi glmeye balarken, bir yandan da derin bir sululuk duygusuyla bam kaldrp karmdaki yz lekeli adama baktm.

 

O da lgnca kahkahalar atyordu.

 

Gllerimiz btn lokantaya yayld. Sinirlerimizin sonuna kadar kurulan zemberei anszn boanvermiti. Masalarda oturanlar glyordu, garsonlar ve alar glyordu, kasadaki sevimli irkin kz glyordu. Yz lekeli adamla ben, tekilerin hepsinden daha ok glyorduk.

 

(Dnya Kitaplar, kinci Basm: Haziran 2004, s. 7-13)

http://www.dunyakitaplari.com





    diğerleri:

·  Vidalar
·  Habis'in Servenleri