sulhi dölek


  ·   Sulhi Dlek (1948 - 2005)
  ·   Sulhi Dlek kim?
  ·   Romanlar
  ·   yk Kitaplar
  ·   Roman, yk ve Glmece Anlay
  ·   Deerlendirme ve Syleiler
  ·   ocuk Kitaplar
  ·   Kirpi Kabare
  ·   Ariv
  ·   English
ROMAN, YK VE GLMECE ANLAY

Aadaki yaz, Gsteri Dergisi'nin Ekim-Kasm 2001 saysnda yaymlanmtr.

MZAH EDEBYAT MI?
Sulhi Dlek

Mizahn kmsenmesi ne yeni bir tutum, ne de ar olmay mollalk sayan toplumumuza zg. Eflatun, glme eylemini, insanca niteliklerimizi yitirmemize yol at ve bizi aptal durumuna drd iin olumsuz bir eylem sayar. Ona gre, glmeyen insan, olgun ve erdemli insandr. te yandan, Mark Twain'in "Cennette mizah yoktur," szyle zetledii gibi; mizah, ounlukla gzellikleri deil tuhaflklar, insanolunun erdemlerini deil, kusurlarn n plana karr. Yzmze, bizi her zaman pek irin gstermeyen, ya da Swift'in deyiiyle, iinde kendimizinkinden baka herkesin yzn grmek istediimiz bir ayna tutar. Bu yzden, seveni kadar sevmeyeni de oktur.

Temelde halk ve gndelik hayat konu alan mizahi romanlar sayesinde dilimizin klasikleri arasna girecek olan Hseyin Rahmi Grpnar, bir satamadan etkilenerek "Tesadf" ve "Mrebbiye" gibi "ciddi" eserlerini n plana karmaya alm, dahas, abes bir savunma tavryla "Cad" ve "Gulyabani" gibi romanlar iin "Bunlar uzun ve besleyici eserlerimin arasnda salata nevinden, beyni tatlandrarak itah aacak eylerdir," diyebilmitir. Mizahmzn ve edebiyatmzn narlarndan Rfat Ilgaz'n "Anlacaksam air olarak, romanc olarak anlaym," dediini, byk usta Aziz Nesin'in de kimilerince inatla edebiyatdan saylmadn biliyoruz.

stmze yakar top gibi atlan sorudaki temel sorun, edebiyat ve mizah gibi, tanmlar ve snrlar birbirinden belirsiz iki kmeyi konu edinmesi. Bu ikisinin, rttkleri yerler kadar, birbirlerini dladklar yerler de bulunabilir elbette.

Yazl mizahn bir ucunda, biim ve estetik kaygs gtmeyen, gldrmek adna dilin anasn alatan, insanca ayrntlar dlayan, cinselliin rzna geen ya da vur ka taktikleriyle gncel olaylara ve kiilere saldran bir tarz var ki, herhalde soruda konu edilen mizah o deil. Ayn ekilde gazetelerdeki gncel mizah yazlarn da kapsam d brakabiliriz kukusuz. Zaten bu trlerin edebiyat saylmak gibi bir iddias ya da gereksinimi yok.

"lmnden birka gn sonra, bakanlktan evine gelen odac, u buyruu getirdi: 'Mdr istiyor, hemen gelmeli.' Hademe ister istemez bo dnd. Karlk olarak da artk gelemeyeceini syledi. 'Niin?' diye sordular. 'Ee, ld de ondan. Gmleli drt gn oluyor.' Bylece Akakiy Akakiyevi'in lm, bakanlkta da renildi. Ertesi gn yerine ok daha uzun boylu, ama harfleri dik deil de yatk yazan birisi geldi." *

Yukardaki satrlar Gogol'un "Palto"sundan. Bu bir soruturma yant deil de bir inceleme yazs olsayd, ehov'un bata "Memurun lm" olmak zere hemen btn yklerinden rnekler verebilirdim. Cervantes'ten balayp, Voltaire'i, Rabelais'yi, J. Swift'i, F. Kafka'y, O. Wilde'i, M. Twain'i, A. Huxley'i, J. Heller'i, M. Zoenko'yu, Y. Haek'i, G. Grass', Ahmet Hamdi Tanpnar', Haldun Taner'i ve daha nicelerini birer birer ele alr, masum inelemelerden kara mizahn en karanlk biimlerine kadar deien tarzlarn sergilemeye, kullandklar teknikleri amlamaya alrdm.

Saydm isimlerden hangisinin edebiyat olmad sylenebilir?.. Hangisinin mizah temel bak as olarak almad sylenebilir?.. Hadi bunlar bir yana, en "arbal" yazarlar bile yeri geldiinde mizah yntemlerine sarlmyor mu?..

Gln, insana ait bir kavram. Glme, toplumsal bir olgu. Mizah hayatn iinde var.
Akakiy Akakiyevi'in hayaleti hl paltosunu aryor. lmsz valye, ebedi ve "edebi" yryn srdryor.
Belki asl unu sormak gerek:
Mizah olmadan edebiyat olabilir mi?

(*) Erol Gney ve Ouz Peltek evirisi.



    diğerleri:

·  Glmece ve yk
·  yk Kavram stne