sulhi dölek


  ·   Sulhi Dlek (1948 - 2005)
  ·   Sulhi Dlek kim?
  ·   Romanlar
  ·   yk Kitaplar
  ·   Roman, yk ve Glmece Anlay
  ·   Deerlendirme ve Syleiler
  ·   ocuk Kitaplar
  ·   Kirpi Kabare
  ·   Ariv
  ·   English
DEERLENDİRME VE SYLEİLER

Hande arman'n Sulhi Dlek'le yapt aadaki sylei Varlk Dergisi'nin Kasm/1997 saysnda yaynlanmtr.

Habis'in Servenleri'nde hem ok iyi tandmz dndmz, hem de tylerimizi diken diken eden biriyle, Habis'le tanyoruz. Belki de ok iyi tandmz iin rpertiyor bizleri...

- Gerekten de iyi tanyoruz onu. nk zaman zaman her birimizin iinde bir Habis ba kaldryor. zellikle uradmz d krklklarndan, yediimiz kazklardan sonra. "Yeter artk!" dediimiz ve dnyay yakmaya hazr olduumuz anlarda. Habis'in bizden fark, bu durumun onda srekli olmas ve habasetini gstermek iin fkeye, kine gereksinim duymamas. Ktl bakalarna ac ektirmek iin deil, kendini -daha dorusu karlarn- korumak iin yapyor. Bu onun doasnda var. Ama bazen ktl geri tepiyor. Akreple kurbaann yksndeki gibi.

"Tek gerek, gerein bulunmaydr. Ne yaparsak yapalm, hibir eyi bilemeyiz. Bildiimizi sandmz eylerse, ya inanmay ok istediimiz, ya da bamza sert bir cisimle vurularak inandrldmz eylerdir." Habis yanl bir noktadan doru mantk zincirlemeleriyle, ya da olumsuz ama hakl varsaymlarla m hareket ediyor?.. almayan saatler bile gnde iki kez doru zaman gsteriyor ya...

- Habis'in saati, srekli kendisini gsterir. Mant bencil bir zevk dknnn, bir hedonistin mant. Akl yrtme kurallarn iine geldii gibi eip bkyor. Kendisiyle elikiye dmekten kanmyor. Kukuculuu ve ktmserlii ise, herkesi "kendi gibi" bilmesinden kaynaklanyor.

Ama ya "bakalarn kandrmakta saknca grmese de kendini kandrmaktan elinden geldiince kanan" Habis?..

- te tam da byle dnrken kendini kandryor.

"Ben dorudan doruya parasal kazanca dntrlemeyecek her eye karym," diyor. Bir yandan da gizliden gizliye sosyal demokrasi sempatizan?..

- Sosyal demokrasi ne ki?.. Komnizm gelecekse, onu da biz getiririz.

Habis'e ilk yenilgisini reklam kahramanlar (Attil lhan'n sevdii kadnlar gibi, "yoktular") yaatt. Habis'in de habisi var, yle mi?..

- Hi kukusuz! Zaten Habis yklerinin temel izlei bu. Ticaretten medyaya, yeralt dnyasndan din bezirganlna, g tacirliinden politikaya kadar her alanda boyunun lsn alyor onursuz kahramanmz... Ktlyle bo yere iinen Habis'i, toplumdaki gerek ve byk ktler her seferinde suya gtrp susuz getiriyor. Niye?.. nk gerek hayatta ktler boyunlarnda yaftayla gezmez. Giderek, tam tersine, balarnn stnde bir ta ya da hale tadklarna ska rastlanr. Habis'lerden kendimizi kollasak da, bylelerine kar gardmz dktr. ndiren darbeyi de onlardan yeriz ou zaman.

iek drbn ve Voltaire'in "Candide"i, Habis'le btnleen dier eylerden ok farkl. Candide'i iine geldii gibi yorumladn biliyorum. Ya iek drbn?..

- La Rochefoucauld'un, kitabn da bana aldm bir deyii var: "Baz ktlerin baz iyi yanlar olmasayd, daha az tehlikeli olurlard." Habis'i daha tehlikeli yapan eylerden biri de sevimlilii. Bence iek drbn kavram ona yakyor. Zehirli ylanlarn gvdelerini bezeyen parlak renkler gibi.

Kamuoyu aratrmalarnda "feylosofa", giderek iirsel bir incelik buluyor Habis Yozyrek. Sanata, iirsellie de bir eilimi mi var ne?..

- Evet!.. Bir "sefa pezevengi" gibi yaamann sanatna!.. ehvetin, oburluun, sarholuun, gemi azya alm bir alt-ben'in iirselliine!.. Kamuoyu yoklamalarna gelince... "Global" kymz, hemen herkesin herkese bir eyler sokuturmaya alt bir pazaryerine dnt. Kamuoyu yoklamalar da kimi zaman ortalama beyinlerin, sradan insanlarn, saf (hem temiz, hem salak anlamnda) alclarn, "sokaktaki adamn" rzna geme arac olarak kullanlyor. Bu ynyle Habis'e ilgin geliyor. Tabii bana da.

Selim; nur yzl, tane tane konuan, nerdeyse bilge biri. Habis'le karlamasnda ortaya kan tezat sonradan yerini aknla brakyor. Yalnzca okurlar deil, Habis de afallyor sanrm... Ne de olsa biz de Habis gibi dnmeye balamtk. Yani Selim Bey'in Habis'i cezalandrmak iin gkten indirilmi olduundan kukulanmtk.

- Gkte yle bir yetkili makam bulunduunu sanmyorum. Varsa bile, herhalde bizi bizim onu umursadmz kadar umursamyor. Ben sadece iyi ve kt kavramlaryla biraz oynamak istedim. Habis ve Selim'i iki ur gibi kar karya getirmenin elenceli olacan dndm. Zaten iyi ve kt kavramlarndan birini, teki olmadan tanmlamak ok zor. Fazlasyla greceli deerlendirmeler bunlar. Belki byle bir ayrm yapmak bile anlamsz. Bir kartal, bir ola kapp kat diye sulayabilir misiniz?.. Asl ktler, yaamak iin deil, artk deerlerden pay kapmak iin birbirlerini boazlayanlar. Bunlar da doada srf insanlarn arasndan kyor. Yani Tanr'y yaratan canl trnn iinden.
Som iyilik bana som ktlkten daha itici geliyor. Aziz maskelerinde insann doasna -giderek yaamn zne- aykr, yapay, mide bulandrc bir yn buluyorum. Belki onca Habis serveni yazdktan sonra kendim de biraz Habis'letim. Bilmiyorum.

"Bebek" olaynda, "Sevimli yaratk! Daha nemlisi, talihli yaratk! Ardnda boa harcanm yllar yok!" diyor Habis. Acaba kendisinin bir ans olabilir mi?.. Yani, habis mi "Habis"lii?..

- Ben doktor deilim. Ara sra tehis koymaya kalksam da, tedavi yntemleri benim alanma girmiyor. Ama sanrm her yaayan varlk gibi Habis de deiebilir. Bir avanta kokusu alrsa, neden gnn birinde melek gibi olmasn?..

Bir syleinizde Habis'le Kirpi'nin kar karya gelmesi halinde olacaklar iin, "Normal artlarda Kirpi ar basar. Ama Habis mutlaka nceden terazinin ayaryla oynamtr," demisiniz. Ya ortaklklar, birliktelikleri olursa?..

-"Kirpi" romanmn kahraman, Habis'ten ok farkl bir tip. Temelde rnek insan, iyi vatanda, sevecen aile babas. Sadece damarna basldnda, kk drldnde gzn kan brm bir canavara dnyor. Yenilgiye tahamml yok. Kirpi Reat bir intikamc. ntikam hrsyla ou kez hayat skalyor. Byle bir birliktelik ok zor. Gerekleebilseydi bile, yanl bir evlilik gibi ekilmez olurdu sanrm. nk Habis, insanlar iyi ve kt, gzel ve irkin, akll ve aptal diye deil; ksaca hayatn tadn oaltanlar ve karanlar olarak ikiye ayryor. kisi ayr kamplarda. Hangisi hangi tarafta, siz bilin.

Yalnlktan, gereklere dayanmaktan hi ayrlmadnz. Fantastik ykler de yazmadnz. Romanc tavrnz, izginizi her defasnda perinlediniz. "Ustam" diyebileceiniz isimler kimler?..

- Fantastik ykler yazmadm doru deil. Szgelimi "Vidalar" daki "Grnmeyen Adam Hastal" yks -bir adam, biraz tavan pislii gibi ne kokan ne bulaan biri, gnlerden bir gn ayak parmaklarndan yukar doru yava yava grnmez olmaya baladn farkeder- ya da "Aynalar"daki "Aynalar" yks -burdaki adam da aynalardaki yansmasn yitirmektedir- bu kategoriye sokulabilir. Ama benim fantasmalarm genelde gnlk hayattan, hayatn gereklerinden filizlenen fantasmalar. Belki farknda olmadan kendime bir kural koydum. Satran rnein, kurallar ok ak ve kesin olarak belirlenmi bir oyun. Ama ok zevkli bir oyun. Belirlenmi olan ereve sizin yaratclnz kstlamyor, tersine sonuna kadar kullanmanz gerektiriyor. Ben mizah da hayatn iindeki dozda kullanmay severim. Hadi olsun olsun bir parmak daha fazla. Hayatn kendisi yeterince gln ve artc zaten. Tank olduumuz lgnlklar kimi zaman en yaratc yazarlarn d gcn bile ayor. Ustam diyebileceim bir yazar yok. Sevdiim, beni etkilemi olabilecek yazarlar ok. Moliere, Cervantes, Mark Twain, Charles Dickens, O. Henry, Joseph Heller, ehov, Mrozek, Ionesco, Zoenko, Shaw, Hseyin Rahmi, Orhan Kemal, Haldun Taner... Genelde dnyaya yrekleriyle deil, beyinleriyle bakanlar. zellikle de glmseyerek bakanlar.

Habis iin son bir ey! Onu ok yadrgayanlar var mdr, pek sanmyorum ama, ben yle diyeceim: "Live and learn, habennekalar!"

-Amin!..





    diğerleri:

·  Bir Kirpi'nin Gznden - Enver Ercan
·  Kaynaka